Dag 18:  Tucume, Chiclayo,  W.K. voetbal

In de ruime en aardig ingerichte tuin van het hotel hebben we de volgende ochtend heel wat foto’s genomen. Een heel andere ambiance dan wat we in het zuiden gewend waren. Hier nu eens niet in een stad, maar ver daarbuiten. Rust dus. Er vlogen allerlei voor ons onbekende vogels met opvallende kleuren rond. De plek van overnachting lag in een agrarisch gebied. Toch lag vlak naast ons hotel een grote archeologische vindplaats  midden in de woestijn. Het complex beslaat 200 ha. en bevalt 26 piramides. Deze bouwwerken zijn niet te vergelijken met die in Egypte en bestaan uit adobe, klei dus. Begrijpelijk dat door erosie de oorspronkelijke vorm is vervaagd. Helaas is het interieur niet toegankelijk voor het publiek en moet deze genoegen nemen met een vergezicht vanaf een hoge heuvel.

Vervolgens vertrokken we naar Chiclayo. Daar bezochten we het Museo Tumbas Reales Sipan. Dit betrof de belangrijke “warrior priest” Lord of Sipan uit de Monche cultuur  (van o tot 750 na Chr.), waarvan overblijfselen werden gevonden in de plaats Huaca Rajada niet ver van Chiclayo.  Hierin is o.a. een replica gemaakt van het graf van The lord of Sipan. Naast hem ligt niet alleen zijn lievelingsvrouw, maar ook zijn maïtresses, zijn lievelingskind, dieren, zijn bedienden en natuurlijk veel voedsel en voorwerpen. Duidelijk moet zijn, dat toen de Lord overleed, de overige bijgezette personen en dieren werden omgebracht. Waarschijnlijk moet dat toch een eer geweest zijn om bij je meester te mogen blijven. In dit moderne museum kijk je je ogen uit naar zoveel schitterende gebruiks- en siervoorwerpen zoals de gebruikelijke potten en daarnaast maskers, halskettingen en oorringen, welke vaak van goud en zilver of ander metalen gemaakt waren.

Het leuke was, dat juist op deze dag de finale van de wereldcup voetballen in Zuid Afrika werd gespeeld tussen Spanje en Nederland. Wij ’s middags gegeten in een restaurant in die plaats en de wedstrijd op TV gezien. Wij waren de enigen, die voor het Nederlands elftal waren en ondanks de vroegere Spaanse overheersing  waren de Peruanen toch voor Spanje.

Dag 19: Piramide El Brujo, Trujillo

Deze dag hadden we dezelfde chauffeur, maar een andere gids. Eerst naar de piramide El Brujo en vervolgens naar de stad Trujillo. Beiden liggen aan de kust, maar om bij El Brujo te komen, moesten we eerst van de grote weg af en door een uitgestrekt gebied rijden met allemaal suikerrietaanplant. In het duingebied bij de zee lag dit archeologisch complex met museum. Deze plek was een groot ceremonieel centrum, en dus ook een offerplaats  en bestond reeds voor de Moche bezetting  (1e tot 7e eeuw  na Chr.). Heel duidelijk waren hier nog de gekleurde schilderingen te zien op de wanden van klei. In deze piramide is ook de tombe van de Lady of Cao gevonden. Het voert te ver om de hele historie van dit tempelcomplex weer te geven, maar het was heel bijzonder.

In Trujillo stond ons hotel  in een woonwijk, op loopafstand van het centrum. Daar namen we afscheid van ons koppel chauffeur en gids.

Dag 20: Tempel van de zon en maan, eten in Huanchaco, Chan Chan

’s Morgens met een nieuw duo op weg naar de Tempel van de Zon en de Maan. Onze jonge maar voortreffelijke vrouwelijke gids wist ons goed te boeien.  Het complex bestaat eigenlijk uit zeven boven elkaar liggende tempels. Bij een volgende koning of heerser werd gewoon een laag adobe over de oude tempel aangebracht en bouwde men er weer een nieuw ceremonieel gebeuren overheen. Het is dan ook heel moeilijk om hier uitgravingen te doen. Je stuit steeds weer op een vorige tempel. Om toch daar naar onderzoek te kunnen doen heeft men steeds een deel uitgegraven om bij een volgende laag te komen  Zo is men gevorderd tot de derde. Of men nog dieper gaat is onbekend, omdat dan een steeds kleinere schacht gegraven moet worden, zodat er zo min mogelijk van de hogere delen beschadigd wordt. Een heel bijzonder tempelcomplex.

Etenstijd naderde en we reden naar de boulevard aan het strand van Huanchaco. In een chique restaurant ( ja, wat kost dat nou in Peru) op de eerste verdieping met open terras, maar wel geheel met glas omgeven, hadden we een mooi uitzicht over strand en zee. Leuk was het zicht op de rieten vissersbootjes, die rechtop tegen de kade stonden te drogen. Om een uur of vijf, zes ’s morgens gaan de vissers met deze eenpersoons vaartuigen (het lijken wel halve kano’s) de zee op en zetten hun netten uit. Om een uur of elf wordt de vangst binnengehaald en gaat die naar restaurants als de onze. De bootjes hebben geen lang leven beschoren. Riet rot natuurlijk en iedere maand moet en word door de vissers zelf een nieuwe boot in elkaar geflanst. Zo blijf je aan het werk.
Buiten kijf stond natuurlijk, dat het eten in het restaurant bijzonder goed was en dat met een prijs/kwaliteit verhouding, die voor Nederlandse begrippen  niet mogelijk is.

Op weg nu naar Chan Chan, een complex van negen paleizen van het rijk van de Chimu. Ieder paleis was opgetrokken uit adobe  en is slechts door één koning bewoond geweest. Ook in deze cultuur werden de (vele) vrouwen van de heerser bij zijn overlijden meebegraven. De paleizen, waarvan er maar één grotendeels is gerestaureerd en voor het publiek opengesteld, is het Tschudicomplex en is omgeven door adobemuren van ettelijke meters hoog. Deze rusten meestal op een ondergrond van keien. Binnen de muren zijn diverse afdelingen, zoals twee ceremoniële pleinen, een administratief gedeelte , voorraadkamers, woningen voor priesters met hun gezinnen en uiteraard de koning met zijn familie en hofhouding. Op de vele muren, ook op die die als afscheiding binnen het complex dienst doen, staan afbeeldingen die met de zee van doen hebben.  Dit zijn bijvoorbeeld  schelpen, zeevogels en vissen. Na afloop bezochten we het interessante en bijbehorende museum. Dat was het wel voor die dag. Een hoop (voor ons onbekende) cultuur opgesnoven, waar we lang op kunnen teren. ’S Avonds om 21:30 uur vertrokken we met een nachtbus van Trujillo naar de plaats Huaraz in een hoog gelegen berggebied.

Dag 21: Huaraz

Ons hotel lag een stukje buiten Huaraz en bestond uit een patio met daaromheen de kamers en verdere accommodaties. Alles gelijkvloers en in een mooi onderhouden tuin. Omdat we laat aangekomen waren door vertraging van de nachtbus, vertrokken wij ook wat later met een eerder gereserveerd busje met chauffeur en gids naar een hoog in de bergen liggend meer in het Parque Nacional Huascarán, dat op de werelderfgoedlijst staat. Een groot gebied met vele witbesneeuwde bergtoppen (de hoogste is ruim 6700 m.) en vele meren. Het uitzicht naar beneden was prachtig. Niet alleen op het dal, maar ook op de bergen daarachter. Naar boven toe was dat wat minder, want er hingen wolken. Bij het meer, wat ons een magnifiek uitzicht had moeten opleveren op de besneeuwde bergen van de Cordillera Blanca (Wit Gebergte), werd het steeds guurder en begon het zelfs wat te regenen. Niet lang gebleven en dus vertrokken we weer naar beneden. Op de terugweg deden we het plaats

Dag 22: Chavin de Huantar

Deze dag bracht ons naar Chavin op een hoogte van 3200 meter, alwaar een archeologisch complex ligt uit de Chavincultuur van naar schatting  1200 jaar voor Christus. We moesten hiervoor  ruim 100 km in ca. vier uur rijden door een hoog berglandschap. Schitterende vergezichten op de Cordillera Blanca, waar we menigmaal voor hebben gestopt om foto’s van te maken. Aangekomen in het plaatsje Chavin hebben we eerst geluncht in een leuk restaurantje. Ondertussen verzamelden zich buiten mensen, die onder veel gelach en muziek van een fanfare door de straat trokken. Als je in Peru wat te vieren hebt, laat je dat merken ook.
Op een paar honderd meter afstand ligt het complex Chavin de Huantar, dat op de werelderfgoedlijst van de Unesco staat. Het is een vijftien meter hoog en plat bouwwerk, dat uit graniet is opgebouwd  en  waarschijnlijk gediend heeft als pelgrimsoord. Het geldt als het oudste stenen bouwwerk van geheel Peru.
Het bestaat uit een oud gedeelte van ca. 900 v. Chr. en een nieuwer deel van 500-200 v. Chr. De schattingen over de ouderdom lopen echter uiteen. Buiten deze tempel bevinden zich een rond ceremonieel plein en een groot vierkant plein. Binnen in het complex zijn diverse (logeer)kamers te zien, verbonden door vele gangen. Onderaards is een heel drainagesysteem  aangelegd, dat mogelijk loopt naar de achterliggende rivier. Het meest bijzondere is te zien in een doodlopende gang met aan het eind het beeld van Lanzón. Dit was de belangrijkste god uit de Chavincultuur. Deze steen is versierd met diverse diersoorten en staat daar zeer indrukwekkend achter een glazen deur tentoongesteld. Het bijzondere was, dat toen wij daar waren er een documentaire over werd gemaakt. De filmer had er geen bezwaar tegen, dat onze schoondochter van zeer nabij (echter zonder flitslicht) opnamen mocht maken. Het was een opwindende gebeurtenis zo dichtbij deze (onafgeschermde) en vroeger zo aanbeden God te mogen  zijn.

Op een buitenmuur van de tempel was nog één grote stenen kop bevestigd, die voor bescherming moest zorgen. Duidelijk was te zien waar de andere gebeeldhouwde hoofden hadden gezeten, maar deze waren te zien in een museum even buiten Chavin. Een heel modern museum was dat. Daar aangekomen was gestileerd nagebouwd het ronde ceremoniële plein van de tempel als een entree vóór het museum. Buitengewoon goed bedacht. Binnen vele voorwerpen te zien en ook de andere hoofden, die ontbraken aan de muur van het originele bouwwerk.
Vervolgens weer terug door de bergen om voor het donker weer terug te zijn.

Dag 23: Naar Lima

’s Morgens werden we opgehaald en reden naar het (omsloten) busstation om die dag naar Lima te rijden. We werden met een detector “gefouilleerd” en verder, zoals daar gebruikelijk in de busterminals,  nauwgezet onze papieren gecontroleerd en geadministreerd. Bij vertrek werd de straat afgezet en zo kon de bus op weg gaan.  Onderweg veel woestijn gezien en hoog door de bergen gereden om  via een groene vallei bij de kust aan te  komen. Uiteindelijk tijdens het spitsuur in de miljoenenstad Lima aangekomen, waar we een tijd in de file vast kwamen te zitten.

Dag 24 en 25:  Lima, bezoek  piramides, Museo Rafael Larco Herrera en centrum stad. Vertrek naar NL

En druk programma deze dag, want ’s middags moesten we ons al weer klaarmaken voor de terugvlucht naar Nederland. Bijtijds kwam er dan ook een busje met chauffeur en gids ons ophalen en vertrokken we naar een piramide midden in de stad. Het is gebouwd van, zoals meestal,  adobe (klei) en het bijzondere is dat het door de bouwers destijds al aardbevingbestendig is gemaakt. Je moet je het volgende voorstellen: In een boekenkast staan de boeken op de eerste plank een beetje schuin naar links. Op de volgende plank staan de boeken een beetje schuin naar rechts. Nu stelt ieder boek een kleitablet voor. Op deze manier zijn wanden en muren opgetrokken, wat een heel speels aanzien geeft. Doordat ieder kleitablet oorspronkelijk los tegen z’n buurman is gezet, absorbeert deze opstelling gemakkelijk de trillingen van een aardbeving.
Rondom de piramide zijn nog vertrekken te zien van o.a. waar voorraden waren opgeslagen en van een administratief centrum. Verder zijn in de aangrenzende tuin allerlei kruiden en planten te zien, die men vroeger gebruikte. Ook enkele lama’s en andere “huisdieren” leukten het geheel op. Het grappige was, dat onze gids als kind daar in de buurt had gewoond en met zijn fietsje destijds nog doodleuk over de overblijfselen van de piramide kon rijden. In zijn jeugd lag dit speelveld nog vrij, maar is ondertussen geheel door gebouwen of woningen omgeven. Mogelijk heeft de piramide hem later geïnspireerd om archeologie te studeren. Wij hebben veel geleerd van zijn kennis.

Vervolgens zijn we naar het Museo Larco Herrera gereden. Dit is een particulier museum gevestigd in een  koloniaal gebouw en omgeven door een mooie  tuin met veel bloemen. Niet voor niets zagen we hier dan ook een kolibrie, die zich tegoed deed aan de lekkernij nectar.  Het museum herbergt de grootste verzameling (iets van 45.000 stuks) pré-Columbiaanse kunst ter wereld en is toegespitst op de Moche cultuur. Duizenden voorwerpen, zoals schilderijen, textiel, juwelen , ook uit andere culturen, zijn hier te bezichtigen. De ceramiek collectie is groots. Stellingen van wel vier meter hoog en afgesloten door glas zijn systematisch gevuld met bijvoorbeeld  items over ziekte, dans en muziek, maar ook  hele rijen met potten, waarop eenden, kikkers, vissen, noem het maar op, afgebeeld staan. Ondanks deze massaliteit, was dit toch indrukwekkend. Aan het eind van het bezoek gingen we naar een apart gedeelte, de Sala Erótica. 

De Moche cultuur beeldde sex op een realistische, humorvolle, moralistische en religieuze wijze uit. Dat neemt niet weg, dat dit niet alledaagse voorstellingen zijn. Dat zo vele duizenden voorwerpen uit de verre oudheid hier veiliggesteld zijn voor nu en voor de toekomst, geeft toch een dankbaar gevoel  naar de stichter van het museum.

We zijn verder door de stad langs belangrijke pleinen gelopen en zo naar de kerk van San Francisco. Net als in het Museo Rafael Herrera vertelde onze gids met veel kennis en enthousiasme over wat we tegenkwamen. En dat was niet weinig. Onder de kerk waren vele knekelruimtes. Daar waar op systematische wijze beenderen en schedels waren neergelegd. Zonder dit te doen, zouden hier geen duizenden mensen begraven kunnen zijn. Vandaag de dag worden er echter geen nieuw overledenen  in de kerk bijgezet.

Als laatste bezochten we nog een piramide in een andere wijk van de stad. Een vreemd idee, dat zo’n bouwwerk vroeger als het ware midden in het veld stond, maar nu direct omgeven is door straten met huizen.
Nu terug naar het hotel om de koffers op te halen en door de drukte van de stad naar het vliegveld te rijden.
We vertrokken op tijd en het was ondertussen donker geworden (19:35 uur lokale tijd). Weer de nodige drankjes en hapjes onderweg gekregen en ons vermaakt met films e.d. op je eigen schermpje. Na een rustige vlucht landden we om 15:00 uur op Schiphol. Met de trein het laatste stuk afgelegd naar huis. Het was een onvergetelijke reis geweest. Ontzettend veel gezien, in een andere wereld geleefd dan wat wij gewend waren, het verschil van rijk en arm gevoeld en natuurlijk, waarvoor we uiteindelijk naar Peru waren gegaan: iets van de oude culturen gezien en geproefd. Nooit gedacht dat daar  zoveel culturen zijn geweest van zelfs duizenden jaren voor Christus. Wie er heen gaat met de gedachte alleen iets over de Inca’s te zien en te horen, komt bedrogen uit. Maar dat dan wel in positieve zin !  


Veel dank komt toe aan Your Planet, met name aan Leonieke Glasbergen. Zij heeft ons een geweldige en onvergetelijke reis bezorgd !